મોટા ભાગનો ટિનિટસ લગભગ 4,000 થી 9,000 Hz વચ્ચેનો ઊંચો, સીટી જેવો સૂર હોય છે, પણ તે નીચા ગુંજારવથી લઈને 10,000 Hz ઉપરની તીણી સીટી સુધી કંઈ પણ હોઈ શકે, અને બંને કાનમાં જુદો પણ હોઈ શકે. તમારી ફ્રિક્વન્સી શોધવાથી ટિનિટસ બદલાતો નથી. પણ તેનાથી ખબર પડે છે કે તમે શું સાંભળો છો, કાન-નાક-ગળાના (ENT) ડૉક્ટર કે ઓડિયોલોજિસ્ટને બતાવી શકાય એવો આંકડો મળે છે, અને એ સૂરને ઢાંકે એવા અવાજો પસંદ કરી શકાય છે.
એપમાં ફ્રિક્વન્સી કેવી રીતે શોધવી (એક પછી એક પગલું)
- હેડફોન પહેરો (દરેક કાન માટે અલગ મેચિંગમાં જરૂરી), શાંત રૂમ, મધ્યમ વૉલ્યુમ.
- ટોન શરૂ કરો અને ડાયલને નીચેથી ઉપર તરફ ફેરવો, જ્યાં સુધી તે તમારા કાનના અવાજની સૌથી નજીક ન લાગે.
- ઑક્ટેવ તપાસ: એક ઑક્ટેવ ઊંચા અને એક ઑક્ટેવ નીચા ટોન સાથે સરખાવો. લોકો ઘણી વાર બમણો ઊંચો કે અડધો નીચો ટોન પસંદ કરી લે છે. એક અભ્યાસ મુજબ ઘરે વેબ પર કરેલું મેચિંગ ક્લિનિક જેટલું જ ચોક્કસ હતું, અને મુખ્ય ભૂલ આ જ ઑક્ટેવની ગૂંચવણ હતી (PubMed 23130542).
- Premium: બીજા કાન માટે ફરી કરો; દરેક કાન માટે અલગ વૉલ્યુમ ગોઠવો.
- ટોન માંડ સંભળાય એટલો ધીમો રાખો. મળેલો આંકડો તારીખ સાથે ફોનની નોટમાં કે ડાયરીમાં લખી રાખો, જેથી ડૉક્ટરને બતાવી શકાય અને પછી સરખામણી કરી શકાય.
ટોન અને એક કાન માટેનું સેટિંગ ફ્રી છે; દરેક કાન માટે અલગ ફ્રિક્વન્સી Premium માં છે (શું ફ્રી, શું Premium). એપની સ્ક્રીનો હાલ અંગ્રેજીમાં છે, પણ ડાયલ ફેરવવા માટે કશું વાંચવું પડતું નથી.
મળેલા આંકડાનું શું કરવું
- ઢાંકવાનો અવાજ પસંદ કરો: ઊંચી સીટી જેવો ટિનિટસ હોય તો બ્રાઉન નોઇઝ કે વરસાદ; નીચો ગુંજારવ હોય તો પિંક નોઇઝ કે વ્હાઇટ નોઇઝ.
- ટોનને અવાજની નીચે ધીમા વૉલ્યુમે મૂકો: ઘણા લોકોને લાગે છે કે ત્યારે કાનનો અવાજ “બહારથી” આવતો હોય એવું લાગે છે, અને ઘણા માટે ટેવાઈ જવાની શરૂઆત ત્યાંથી થાય છે. આ દરેક માટે સાબિત થયેલું નથી.
- ENT ડૉક્ટર કે ઓડિયોલોજિસ્ટને જણાવો: ટિનિટસની તપાસમાં સૂર અને મોટાપણાનું મેચિંગ (pitch and loudness matching) પણ એક ભાગ હોય છે.
- ફેરફાર પર નજર રાખો: તણાવ, મોટા અવાજ કે શરદી સાથે ફ્રિક્વન્સી બદલાઈ શકે છે. મહિને એક વાર ફરી મેચ કરો.
મર્યાદા અને સલામતી
આ હિયરિંગ ટેસ્ટ નથી અને નિદાન પણ નથી. વૉલ્યુમ ધીમું રાખો: ટિનિટસની ફ્રિક્વન્સીનો ટોન મોટેથી સાંભળવો અપ્રિય છે અને તેનો કોઈ ફાયદો નથી. દુખાવો થાય તો બંધ કરો. ઘણી વાર ટિનિટસ જે ફ્રિક્વન્સી પર હોય ત્યાં જ થોડું ઓછું સંભળાતું પણ હોય છે. એ કારણ છે નિષ્ણાતને મળવાનું, ટાળવાનું નહીં. વિગતવાર તપાસ માટે ઓડિયોમેટ્રી (હિયરિંગ ટેસ્ટ) કરાવો.
તમારો ટોન મળી જાય પછી તેને રાત્રે કેવી રીતે વાપરવો તે ઊંઘ માટેના પેજ પર વાંચો.
પ્રશ્નો અને જવાબો
મારા ટિનિટસની ફ્રિક્વન્સી કેટલી છે?
મોટા ભાગના લોકોમાં તે 4,000 થી 9,000 Hz વચ્ચેનો ઊંચો સૂર હોય છે, પણ નીચો ગુંજારવ કે 10,000 Hz ઉપરની સીટી પણ હોઈ શકે. ચોક્કસ જાણવા માટે હેડફોન સાથે ડાયલ ફેરવીને મેચ કરો અને ઑક્ટેવ તપાસો.
શું બંને કાનમાં ટિનિટસની ફ્રિક્વન્સી અલગ હોઈ શકે?
હા. ઘણા લોકોમાં ડાબા અને જમણા કાનનો સૂર કે મોટાપણું અલગ હોય છે. Premium માં તમે દરેક કાન માટે અલગ ફ્રિક્વન્સી અને વૉલ્યુમ ગોઠવી શકો છો.
શું ફ્રિક્વન્સી મેચિંગ ચોક્કસ હોય છે?
ધ્યાનથી કરો તો સારું ચોક્કસ હોય છે. એક અભ્યાસમાં વેબ પર કરેલું મેચિંગ ક્લિનિક જેટલું જ ચોક્કસ હતું. સૌથી સામાન્ય ભૂલ ઑક્ટેવની ગૂંચવણ છે, એટલે હંમેશાં એક ઑક્ટેવ ઉપર અને નીચે સરખાવો.
શું મારી ટિનિટસ ફ્રિક્વન્સી સાંભળવાથી તે વધી જાય?
ધીમા વૉલ્યુમે કોઈ નુકસાન નોંધાયું નથી. ટોન માંડ સંભળાય એટલો રાખો, અને અસ્વસ્થતા લાગે તો બંધ કરો.
ટોન મળી ગયો લાગે છતાં તે “ખોટો” કેમ લાગે છે?
મોટે ભાગે ઑક્ટેવની ગૂંચવણને કારણે: તમે સાચા સૂરનો બમણો કે અડધો સૂર પસંદ કર્યો હોય. એક ઑક્ટેવ ઉપર અને નીચે સરખાવીને ફરી તપાસો.
શું આ હિયરિંગ ટેસ્ટ છે?
ના. આ ફક્ત એક સંદર્ભ છે જે તમે ડૉક્ટરને બતાવી શકો. સાંભળવાની ક્ષમતા માપવા માટે ઓડિયોલોજિસ્ટ પાસે ઓડિયોમેટ્રી કરાવો.
Tinnitus Relief App કોઈ તબીબી ઉપકરણ નથી. કાનમાં અવાજ અચાનક શરૂ થયો હોય, ફક્ત એક કાનમાં હોય, હૃદયના ધબકારા સાથે ધબકતો હોય, અથવા સાથે ઓછું સંભળાવું, ચક્કર કે કાનમાં દુખાવો હોય, તો કાન-નાક-ગળાના (ENT) ડૉક્ટરને જલદી મળો. iOS અને Android માટે એપ ડાઉનલોડ કરો.
સ્રોતો
- Web-based pitch matching as accurate as the clinic, PubMed 23130542: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23130542
- Tunkel DE et al., AAO-HNS Clinical Practice Guideline: Tinnitus, 2014: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25273878
- NIDCD (National Institutes of Health), Tinnitus: https://www.nidcd.nih.gov/health/tinnitus
- Medanta (ગુજરાતી), ટિનીટસ: https://www.medanta.org/gu/patient-education-blog/tinnitus-causes-symptoms-causes-effective-treatments-for-ringing-ears